Kỹ Năng Học Tập Không Chỉ Là Nhớ Bài Giỏi
Kỹ năng học tập của học sinh không tự nhiên mà có sẵn ngay từ đầu. Chúng tôi từng ngồi nói chuyện với một giáo viên dạy Văn ở thành phố Cà Mau. Cô kể rằng nhiều em thuộc bài rất nhanh, trả lời gần như đúng từng chữ trong sách. Nhưng đến khi gặp một đề bài đòi hỏi vận dụng thực tế, các em lại lúng túng. Không biết bắt đầu từ đâu, không biết liên kết những gì đã học với tình huống mới.
Câu chuyện đó khiến đội ngũ chúng tôi suy nghĩ nhiều hơn về cách dạy và cách học hiện nay. Học sinh Cà Mau cải thiện kỹ năng học tập không đơn giản chỉ là học thuộc nhiều hơn. Nó nằm ở khả năng phân tích, đặt câu hỏi và tự tìm hướng giải quyết cho vấn đề chưa từng gặp. Đây là năng lực mà sách giáo khoa khó dạy trực tiếp. Nó cần được rèn qua cách tổ chức lớp học, qua phương pháp giảng dạy của từng giáo viên.
Xu hướng đổi mới phương pháp giảng dạy hiện nay đang dịch chuyển khá rõ. Trước đây giáo viên thường đứng lớp giảng, học sinh ngồi nghe và ghi chép. Cách dạy này vẫn có giá trị ở một số nội dung nền tảng. Nhưng khi áp dụng cho mọi bài học, nó dễ khiến học sinh thụ động. Nhiều trường tại Cà Mau đang chuyển sang mô hình để học sinh tham gia chủ động hơn. Chúng tôi nhận thấy sự thay đổi này giúp các em hứng thú hẳn với việc học.
Vai trò của giáo viên cũng thay đổi theo hướng đó. Ngày trước, giáo viên gần như là người duy nhất truyền đạt kiến thức trong lớp. Bây giờ, giáo viên giống một người hướng dẫn nhiều hơn. Công nghệ cũng hỗ trợ giáo viên khá nhiều trong việc này. Một số trường đã bắt đầu tự động hóa công việc hành chính để giáo viên tập trung vào chuyên môn giảng dạy. Nhờ đó giáo viên có thêm thời gian hướng dẫn học sinh tự tìm hiểu, tự đặt câu hỏi đúng chỗ. Đây là kỹ năng học tập mà chúng tôi tin sẽ theo các em suốt quãng đời đi học lẫn đi làm sau này.
Những Phương Pháp Giảng Dạy Giúp Học Sinh Chủ Động Hơn
Học theo dự án, thảo luận nhóm và ứng dụng thực tế là ba hướng đi nổi bật. Chúng tôi thấy ngày càng nhiều trường áp dụng cả ba cách này. Học theo dự án đưa học sinh vào một vấn đề cụ thể, có thật. Các em cần huy động kiến thức từ nhiều môn khác nhau để giải quyết vấn đề đó. Ví dụ, một dự án nhỏ về rác thải nhựa trong trường cần nhiều kiến thức khác nhau. Các em dùng Toán để thống kê số liệu, dùng Sinh học để hiểu tác động môi trường. Sau đó, các em cần thêm kỹ năng thuyết trình để báo cáo kết quả trước lớp.
Thảo luận nhóm lại rèn một nhóm kỹ năng khác. Học sinh học cách lắng nghe ý kiến trái chiều, học cách trình bày quan điểm sao cho thuyết phục. Các em cũng học cách phản biện mà không gây khó chịu cho bạn học. Đây là những kỹ năng học tập mà cách dạy một chiều truyền thống ít khi tạo đủ cơ hội để rèn luyện. Với những em muốn luyện thêm khả năng lập luận, chúng tôi thường gợi ý các em thử rèn kỹ năng viết và lập luận qua bài văn nghị luận xã hội. Đây là dạng bài buộc các em phải tổ chức suy nghĩ mạch lạc trước khi viết.
Ứng dụng thực tế là hướng thứ ba mà chúng tôi muốn nhắc tới. Đây là cách gắn bài học với những tình huống học sinh gặp hằng ngày. Chẳng hạn dùng kiến thức Toán để tính chi tiêu gia đình, hay dùng Địa lý để phân tích thời tiết tại chính địa phương mình. Cách học này giúp kiến thức trong sách vở không còn xa lạ. Học sinh cũng dễ nhớ lâu hơn vì đã tự tay áp dụng, không chỉ nghe qua loa trên lớp.
Tất nhiên, đổi mới phương pháp giảng dạy không phải lúc nào cũng suôn sẻ ngay từ đầu. Chúng tôi từng nghe nhiều giáo viên chia sẻ rằng sĩ số lớp đông khiến việc tổ chức thảo luận nhóm mất khá nhiều thời gian ổn định trật tự. Việc chuẩn bị một bài dạy theo dự án cũng tốn công hơn nhiều so với soạn một bài giảng truyền thống. Vì vậy, chúng tôi cho rằng các trường nên bắt đầu từ quy mô nhỏ, chẳng hạn một môn học hoặc một khối lớp, trước khi nhân rộng ra toàn trường. Cách làm từng bước như vậy giúp giáo viên có thời gian điều chỉnh, đồng thời tránh gây xáo trộn quá lớn cho học sinh.
- Biết cách chia nhỏ một vấn đề lớn thành các bước cụ thể để giải quyết dần, thay vì loay hoay không biết bắt đầu từ đâu.
- Chủ động hỏi lại khi chưa hiểu, thay vì im lặng và bỏ qua phần kiến thức còn mơ hồ.
- Biết tự kiểm tra lại bài làm của mình trước khi nộp, một thói quen mà chúng tôi thấy khá ít học sinh có ngay từ đầu.
Đào Tạo Nội Bộ Giáo Viên Để Cập Nhật Phương Pháp Mới
Đào tạo nội bộ giáo viên để cập nhật phương pháp mới là yếu tố quan trọng. Chúng tôi cho rằng các trường không nên xem nhẹ việc này. Một phương pháp giảng dạy dù hay đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả. Điều này càng đúng nếu người đứng lớp chưa thực sự nắm vững cách triển khai. Chúng tôi từng chứng kiến một trường tổ chức buổi tập huấn về dạy học theo dự án. Nhưng buổi tập huấn đó chỉ gói gọn trong nửa ngày. Kết quả là giáo viên hiểu lý thuyết nhưng lúng túng khi áp dụng vào lớp thật. Đào tạo nội bộ cần đi kèm thực hành, dự giờ và trao đổi rút kinh nghiệm sau mỗi buổi dạy thử. Nó không thể chỉ dừng ở một buổi giới thiệu lý thuyết.
Công Nghệ Hỗ Trợ Giáo Viên Đổi Mới Cách Dạy
Bên cạnh đào tạo con người, công nghệ cũng đang góp phần thay đổi cách vận hành lớp học. Nhiều trường bắt đầu ứng dụng công nghệ vào quản lý và giảng dạy trong trường học để giảm bớt phần việc giấy tờ. Khi phần việc hành chính được xử lý nhanh hơn, giáo viên có thêm thời gian chuẩn bị bài giảng công phu. Họ cũng có thời gian thiết kế hoạt động nhóm hay theo dõi sát tiến độ học tập của từng em, điều mà trước đây khá khó thực hiện đều đặn.
Một Lớp Học Ở Cà Mau Đã Thay Đổi Như Thế Nào
Chúng tôi xin kể lại một trường hợp cụ thể mà đội ngũ từng có dịp quan sát. Đó là trong một đợt trao đổi chuyên môn với giáo viên tại Cà Mau. Một lớp 8 vốn khá trầm, học sinh ít giơ tay phát biểu, phần lớn giờ học trôi qua trong im lặng. Giáo viên chủ nhiệm quyết định thử nghiệm dạy theo dự án cho môn Khoa học tự nhiên, thay vì chỉ giảng lý thuyết như trước. Học sinh được chia nhóm, tự chọn một vấn đề môi trường ở địa phương để tìm hiểu và trình bày.
Ba tuần đầu, mọi thứ khá lộn xộn. Một số nhóm không biết phân công công việc, có em làm gần hết phần của cả nhóm. Trong khi đó, bạn khác gần như không tham gia. Giáo viên phải can thiệp, hướng dẫn lại cách chia việc và cách theo dõi tiến độ. Đến tuần thứ năm, không khí lớp học đã khác hẳn. Học sinh chủ động hỏi giáo viên ngoài giờ, tự tìm thêm tài liệu. Các em thậm chí tranh luận với nhau về cách trình bày sao cho thuyết phục hơn. Đó chính là lúc chúng tôi nhận ra rằng phương pháp giảng dạy đúng cách cần thời gian để phát huy tác dụng, không thể mong đợi hiệu quả chỉ sau một hai buổi học.
Khi Phương Pháp Giảng Dạy Đúng Mang Lại Kết Quả Gì
Học sinh tự tin, chủ động và tiếp thu hiệu quả hơn là điều chúng tôi từng quan sát được. Điều này rõ nhất ở nhiều lớp học áp dụng phương pháp giảng dạy đổi mới. Khi được khuyến khích đặt câu hỏi, thử nghiệm cách làm của riêng mình, các em dần bớt e ngại khi trình bày ý kiến trước lớp. Điều này đặc biệt rõ ở những em vốn nhút nhát, ít phát biểu trong các giờ học truyền thống.
Sự đồng hành của nhà trường và phụ huynh cũng góp phần không nhỏ vào kết quả này. Khi cả hai bên cùng thống nhất cách hỗ trợ con tự học ở nhà, những gì học sinh tiếp thu trên lớp được củng cố bền vững hơn. Chúng tôi luôn khuyên phụ huynh nên chủ động trao đổi với giáo viên chủ nhiệm về phương pháp học tập mới đang áp dụng. Việc này nên làm thay vì chỉ theo dõi điểm số cuối kỳ. Hiểu rõ con đang học gì, đang rèn kỹ năng gì, giúp phụ huynh hỗ trợ đúng lúc khi con gặp khó khăn trong giai đoạn chuyển đổi.
Về lâu dài, những kỹ năng học tập này còn giúp ích rất nhiều khi các em bước vào bậc học cao hơn hoặc đi làm. Ở đại học, sinh viên thường phải tự nghiên cứu tài liệu, tự lên kế hoạch học tập mà không có ai nhắc nhở sát sao như ở phổ thông. Những em đã quen với việc tự học, tự đặt câu hỏi và tự tìm giải pháp từ cấp ba sẽ thích nghi nhanh hơn hẳn. Song song với việc rèn kỹ năng học tập, chúng tôi cũng khuyến khích các em tìm hiểu thêm về định hướng phát triển bản thân. Các em có thể thử làm bài test định hướng nghề nghiệp miễn phí để hiểu rõ hơn thế mạnh của mình, từ đó đặt mục tiêu học tập rõ ràng hơn cho từng giai đoạn.
Kết Luận
Đầu tư vào phương pháp giảng dạy chính là đầu tư dài hạn cho kỹ năng học tập của học sinh. Giá trị của nó không dừng lại ở những năm học phổ thông, mà còn theo các em suốt quá trình học lên cao và đi làm sau này. Chúng tôi tin rằng khi nhà trường, giáo viên và phụ huynh cùng đồng lòng đổi mới cách tiếp cận, cùng chú trọng đào tạo nội bộ cho đội ngũ giảng dạy, học sinh Cà Mau sẽ có nền tảng vững chắc hơn để phát triển toàn diện trong tương lai.
