Thương mại điện tử đang phát triển nhanh tại Việt Nam, kéo theo nhu cầu tuyển nhân sự trẻ tăng đều qua từng mùa tuyển dụng. Nhiều bạn sinh viên năm ba, năm tư bắt đầu tự hỏi thực tập thương mại điện tử ở đâu thì mới thật sự học được nghề, chứ không chỉ có thêm một dòng trên CV. Chúng tôi đã đồng hành cùng không ít bạn ở giai đoạn này. Và chúng tôi nhận ra khoảng cách rất lớn giữa một kỳ thực tập học được nghề với một kỳ thực tập chỉ để đủ điều kiện tốt nghiệp. Bài viết này sẽ giúp bạn hình dung các kỹ năng cần rèn luyện và cách chọn môi trường phù hợp với mình.
Thương mại điện tử đang cần nhân lực thực chiến
Vài năm gần đây, các sàn thương mại điện tử lớn mở rộng khá nhanh. Hàng loạt vị trí mới xuất hiện ở mảng vận hành, marketing và chăm sóc khách hàng. Không chỉ các sàn, nhiều doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ cũng đang chuyển dần sang bán hàng online. Điều đó khiến nhu cầu nhân sự hiểu về vận hành số ngày càng rõ rệt.
Với sinh viên ngành này, đây vừa là cơ hội vừa là áp lực. Thị trường cần người có thể bắt tay vào việc gần như ngay từ ngày đầu. Một vị trí vận hành gian hàng đơn giản cũng đòi hỏi bạn hiểu cách sắp xếp sản phẩm, xử lý mã giảm giá và phối hợp với đơn vị vận chuyển trong khung giờ cao điểm. Vị trí marketing lại cần khả năng đọc chỉ số quảng cáo và điều chỉnh ngay trong ngày. Chính vì những yêu cầu cụ thể như vậy, nhà tuyển dụng thường ưu tiên ứng viên từng làm việc ở môi trường thật, dù chỉ vài tháng.
Khoảng cách giữa giảng đường và thực tế doanh nghiệp vẫn khá rõ. Nhiều bạn nắm vững khái niệm marketing online hay quy trình bán hàng đa kênh. Nhưng khi bước vào công việc thật, các bạn lại lúng túng trước một đơn hàng bị hoàn, một chiến dịch chạy kém hiệu quả hay một khách phàn nàn gay gắt. Kỳ thực tập đúng nghĩa chính là chiếc cầu nối để kiến thức chuyển hoá thành kỹ năng.
Những kỹ năng cần tích lũy qua thực tập
Vận hành gian hàng, xử lý đơn và quản lý kho
Kỹ năng nền tảng nhất là vận hành gian hàng trên các nền tảng phổ biến. Công việc này bao gồm cập nhật sản phẩm, xử lý đơn, theo dõi tồn kho và phối hợp với bộ phận giao vận để hàng đến tay khách đúng hẹn. Khi làm trên một gian hàng đang chạy thật, bạn sẽ hiểu vì sao một sai sót nhỏ khi nhập tồn kho có thể kéo theo hàng loạt đơn bị huỷ. Lỗi kiểu này không nằm trong sách vở. Nó chỉ lộ ra khi bạn đứng ngay trong guồng công việc.
Tiếp xúc sớm với hệ thống thật giúp bạn quen nhịp độ và bớt bỡ ngỡ khi đi làm chính thức. Nhiều doanh nghiệp hiện nay còn dùng công nghệ để hỗ trợ vận hành hằng ngày. Bạn có thể tham khảo cách ứng dụng AI agent trong ngành bán lẻ trực tuyến để không lúng túng khi doanh nghiệp đưa công cụ mới vào quy trình làm việc.
Chạy quảng cáo, đọc số liệu và chăm sóc khách online
Mảng marketing và chăm sóc khách hàng là nơi sinh viên học được nhiều điều thực tế nhất. Chạy một chiến dịch quảng cáo không chỉ là đặt ngân sách và chọn đối tượng. Bạn cần đọc số liệu, nhận ra dấu hiệu chiến dịch đang yếu đi và điều chỉnh kịp thời. Ở khâu chăm sóc, bạn sẽ học cách xử lý tin nhắn dồn dập vào giờ cao điểm và phản hồi khéo léo khi khách không hài lòng.
Nhiều đội ngũ dùng công cụ hỗ trợ để xử lý khối lượng việc lớn hơn trong cùng một khoảng thời gian. Nếu quan tâm, bạn nên đọc thêm cách ứng dụng AI trong công việc bán hàng hiện nay để chuẩn bị tâm thế trước khi vào doanh nghiệp.
Làm việc nhóm và xử lý tình huống thực tế
Một kỳ thực tập tốt còn rèn kỹ năng phối hợp giữa các bộ phận, điều mà sách vở khó truyền đạt trọn vẹn. Khi một đơn bị giao trễ, bạn phải làm việc cùng lúc với kho, giao vận và chăm sóc khách để tìm hướng xử lý nhanh nhất. Các tình huống thường gặp gồm:
- Đơn hàng bị sai thông tin giao hàng và cần xác minh lại với khách trong thời gian ngắn.
- Chiến dịch quảng cáo giảm hiệu quả giữa chừng và cần điều chỉnh ngân sách.
- Tồn kho trên hệ thống lệch so với kho thực tế, cần đối chiếu để tránh huỷ đơn hàng loạt.
- Khách phản ánh sản phẩm khác với mô tả trên gian hàng.
Xử lý được những việc này không đến từ việc học thuộc quy trình, mà từ va chạm thực tế nhiều lần. Đó cũng là giá trị lớn nhất của một kỳ thực tập nghiêm túc, vì nó hình thành phản xạ xử lý vấn đề thay vì chỉ ghi nhớ lý thuyết.
Chọn môi trường thực tập phù hợp
Chọn nơi thực tập cần cân nhắc kỹ, vì không phải doanh nghiệp nào cũng tạo điều kiện để sinh viên học được điều có giá trị. Chúng tôi thường khuyên các bạn ưu tiên nơi học đi đôi với hành. Khi đánh giá một vị trí, bạn có thể tự kiểm tra theo checklist sau:
- Công việc được giao có liên quan trực tiếp đến chuyên môn thương mại điện tử không?
- Có người hướng dẫn cụ thể và phản hồi sau từng giai đoạn không?
- Bạn có được thao tác trực tiếp trên hệ thống thật như gian hàng, công cụ quảng cáo hay phần mềm quản lý đơn không?
- Nếu suốt thời gian chỉ nhập liệu lặp lại, giá trị của vị trí đó với lộ trình nghề nghiệp có đáng cân nhắc không?
Bên cạnh doanh nghiệp, các chương trình đào tạo kỹ năng thương mại điện tử bài bản cũng giúp rút ngắn thời gian thích nghi. Nếu muốn biết trước cần chuẩn bị gì, bạn có thể xem những kỹ năng marketing nên trang bị trước khi đi làm. Để có căn cứ so sánh, bạn cũng nên tham khảo tổng quan về ngành thương mại điện tử và các hướng đi nghề nghiệp, đồng thời đối chiếu với gợi ý từ trung tâm hướng nghiệp và đào tạo kỹ năng số để có góc nhìn khách quan hơn.
Kết luận
Kinh nghiệm thực chiến là yếu tố khiến một sinh viên thương mại điện tử nổi bật hơn trong mắt nhà tuyển dụng. Điều đó quan trọng hơn một bảng điểm đẹp nhưng thiếu trải nghiệm. Nhà tuyển dụng thường hỏi bạn đã xử lý tình huống nào, từng vận hành hệ thống gì, chứ không chỉ hỏi bạn đã học môn nào trên lớp.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, nên bắt đầu tìm cơ hội thực tập sớm, từ năm nhất hay năm hai, dù chỉ là vị trí bán thời gian hay dự án nhỏ. Nếu bạn còn phân vân chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy tìm hiểu thêm những sai lầm thường gặp khi tiếp cận đào tạo thực tế để có điểm xuất phát tốt hơn.
